İstanbul Gümrük Müşavirleri Derneğinin Hukuki Statüsü Hk
T.C. Ticaret Bakanlığı
Gümrükler Genel Müdürlüğü
Sayı E-82858591-161.99[GGM-GÜMRÜK MÜŞAVİRLERİ DERNEĞİ]-00083923879
Konu İstanbul Gümrük Müşavirleri Derneğinin Hukuki Statüsü Hk
İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA
(Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü)
İlgi : 20.01.2023 tarihli ve 23085 sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazınızda özet olarak, Gümrük Müşavirleri Derneği ile ilgili İstanbul Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğüne intikal eden E-Başvuruda; “Anayasa ve Dernekler Kanununda derneklere üye olmanın gönüllülük esasına bağlandığı, ancak 4458 Gümrük Kanununun geçici 6. maddesine istinaden Gümrük Müşavirleri ve Gümrük Müşavir Yardımcılarının mesleki faaliyetlerini yürütebilmeleri için bir gümrük müşavirleri derneğine üyeliği zorunlu kıldığı,
Anayasanın ilgili maddeleri ile usul ve uygulama yönünden İçişleri Bakanlığının yetkisinde bulunan 5253 sayılı Dernekler Kanununa istinaden bu haksız uygulamaya son verilmesi ve Türkiye genelinde bulunan bütün Gümrük Müşavirleri Derneklerinin faaliyetlerinin durdurulmasının talep edildiği, 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 23. maddesi ve 32. maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişikliklerle, derneklerin üyelerini DERBİS sisteminden bildirmelerinin zorunlu kılındığı, üyesi olduğu İstanbul Gümrük Müşavirleri Derneğinin bu bildirimleri yapmadığı, anılan maddeler gereği idari para cezası uygulanması ve derneğin denetlenmesi11 talep edildiği, …
Ayrıca Valilik Makamının Olurları ile İstanbul Gümrük Müşavirleri Derneğinin 30.12.2009 tarihinde denetime alındığı Dernek yetkililerince, Derneklerinin özel statülü meslek kuruluşu olduğu, 5253 sayılı Dernekler Kanununa tabi olmadığı, aksine 4458 sayılı Gümrük Kanununa göre faaliyet gösterildiğinden İstanbul Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünün denetleme yetkisinin bulunmadığının öne sürülmesi üzerine adli işlem talebinde bulunulduğu,
Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından “Adı geçen derneğin 5253 sayılı Dernekler Kanununa göre kurulmuş bir dernek olmadığı, dernek tüzüğünün Gümrük Müsteşarlığı tarafından onaylandığı, söz konusu derneğin baro, meslek odaları gibi kuruluş olduğu, bu kuruluşların denetiminin Dernekler Kanununa göre yapılmasının mümkün olmadığı, aksini savunmanın yetki gaspı olduğu” yönünde karar verildiğinin bildirildiği belirtilerek, Gümrük Müşavirleri Derneklerinin 4458 sayılı Kanun’un Geçici 6’ncı maddesi gereğince kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olarak örgütlenmesi ile ilgili gelinen son aşamanın ne olduğu ile söz konusu derneklerin denetimleri ile ilgili Bakanlığınız Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığının görüş ve kararları göz önünde bulundurulduğunda denetimlerinin hangi kurum tarafından yapılacağına ilişkin görüşümüzün bildirilmesi istenilmektedir.
Konu hakkında Genel Müdürlüğümüz görüşleri aşağıda yer almaktadır:
Mülga 1615 sayılı Gümrük Kanununun 166 ncı maddesinin son fıkrasında yer alan “En az yirmi gümrük komisyoncusu bulunan mahallerde tüzükleri Gümrük ve Tekel Bakanlığınca tasdik edilmek suretiyle, bütün komisyoncuların üye olacakları bir (Gümrük Komisyoncular Derneği) kurulur. Bu derneklere komisyoncu yardımcıları da kaydolunur.” hükmüne istinaden İstanbul, İzmir, Bursa, Ankara ve Mersin’de bulunmak üzere beş adet gümrük komisyoncu derneği kurulmuştur.
4458 sayılı Gümrük Kanununun Geçici 6 ncı maddesinde; gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcıları çıkarılacak bir kanunla kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütleninceye kadar 1615 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre kurulan gümrük komisyoncuları derneklerinin faaliyetlerine devam edecekleri hüküm altına alınmıştır. Halihazırda mezkur derneklerin meslek kuruluşu şeklinde örgütlenmeleri tamamlanamamış olup, bu yönde çalışmalar sürdürülmektedir.
Diğer yandan söz konusu dernekler; 5253 sayılı Dernekler Kanununa göre kurulmamış olmaları nedeniyle, hukuki statü açısından, normal kişilerin özgür iradesiyle kurduğu klasik derneklerden farklı olarak kuruluşları özel Kanunla öngörülmüş derneklerdir.
Mer’i mevzuatımızda gümrük müşaviri ve gümrük müşavir yardımcılarının mezkur derneklere üye olmalarını zorunlu kılan yasal bir düzenleme olmadığı gibi, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Yönetmeliğinde Gümrük Müşavir Dernekleri’nin denetimine ilişkin de herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.
Bilgilerine arz ederim.
Mustafa GÜMÜŞ Bakan a.
Genel Müdür
T.C. Ticaret Bakanlığı
Sayı E-82858591-161.99[GGM-GÜMRÜK MÜŞAVİRLERİ DERNEĞİ]-00095239874
Konu Gümrük Müşavirleri Derneklerinin Hukuki Statüsü Hk
İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA
(Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü)
Bakanlığınız ile yapılan muhtelif yazışmalardan Gümrük Müşavirleri Derneklerinin; hukuki statüleri hakkında tereddütlerin yaşandığı, Dernekler Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan derneklerden olup olmadıkları, söz konusu derneklerin tüzüklerinin Bakanlığımızca onaylanıp onaylanmadığı, derneklerin bulunduğu il valiliklerince yapılan incelemede kendilerinin gönüllülük esasına dayalı çalışan dernekler olmadıkları ve bir meslek birliği olduklarını ifade ettiklerinden isimlerinde “dernek” ifadesinin bulunmasının karışıklığa sebebiyet verdiği, bu yapıların statüleriyle ilgili bir çalışma yapılıp yapılmadığı hususlarına açıklık getirilmesinin istenildiği anlaşılmaktadır.
Mülga 1615 sayılı Gümrük Kanununun 166 ncı maddesinin son fıkrasında yer alan “En az yirmi gümrük komisyoncusu bulunan mahallerde tüzükleri Gümrük ve Tekel Bakanlığınca tasdik edilmek suretiyle, bütün komisyoncuların üye olacakları bir (Gümrük Komisyoncular Derneği) kurulur. Bu derneklere komisyoncu yardımcıları da kaydolunur.” hükmüne istinaden Ankara, Bursa, İstanbul, İzmir ve Mersin’de olmak üzere beş adet gümrük komisyoncu derneği kurulmuştur. Mer’i 4458 sayılı Gümrük Kanununun Geçici 6 ncı maddesinde ise, gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcılarının çıkarılacak bir kanunla kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütleninceye kadar 1615 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre kurulan gümrük komisyoncuları derneklerinin faaliyetlerine devam edecekleri hüküm altına alınmıştır.
Söz konusu Derneklerin tüzükleri mülga Gümrük Müsteşarlığınca hazırlanıp onaylanmak suretiyle işleme konulmuştur.
Mezkur derneklerin kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu şeklinde örgütlenmelerine ilişkin muhtelif kanun tasarıları mülga Başbakanlık Makamına ve Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilmiş ancak gelinen aşamada söz konusu çalışmalarımızdan bir sonuç alınamamıştır.
Gümrük müşavirleri gümrük işlemlerini dolaylı temsil yoluyla takip edip sonuçlandıran, Gelir Vergisi Kanununun 66 ncı maddesinde sayılan serbest meslek mensubu kişiler olup, söz konusu meslek mensuplarının dış ticaret işlemlerimizin etkin ve verimli olarak yürütülmesinde önemli işlevleri bulunmaktadır.
Gümrük müşavirliği mesleğine giriş için Gümrük Kanununda belirlenen okullardan mezun olunduktan sonra bir gümrük müşavirinin yanında staj amacıyla bir yıl çalışması ve akabinde gümrük mevzuatı ve kaçakçılıkla mücadele mevzuatını kapsayan sınavda başarılı olunması gerekmektedir. Söz konusu sınavda başarılı olan kişiler gümrük müşavir yardımcılığı izin belgesi almaya hak kazanıp, yine iki yıl süre ile gümrük müşavir yardımcılığı yapmalarını müteakip, yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamalı gümrük müşavirliği sınavına daha tabi tutulmaktadır. Gümrük müşavirliği izin belgesi, ancak söz konusu sınavın her iki aşamasında da başarılı olan adaylara verilmkte ve meslek mensupları da bu belgeye istinaden işlem gerçekleştirmektedirler.
Söz konusu Dernekler Kanuna göre kurulan derneklerden farklı olarak gümrük müşavirliği mesleğini icra eden kişiler ile Bakanlığımız arasındaki bilgi ve belge akışı anlamında köprü vazifesi görmektedir. Öyle ki, Gümrük Yönetmeliğinin 563 üncü maddesi çerçevesinde gümrük müşavirleri; şahıslarına ve şirketlerine ait ibrazı zorunlu izin belge numarası, şirket adı, şirketi temsile yetkili kişiler, ticaret sicil gazetesi vb. bilgi ve belgelerde değişiklik olması halleri ile yanlarında çalışan müşavir yardımcıları ve stajyerlerin göreve başlama ve ayrılmaları gibi hususları anılan dernekler vasıtasıyla Bakanlığımıza bildirmektedirler.
Dolayısı ile söz konusu Dernekler, Dernekler Kanunu hükümlerine göre kurulan derneklerden olmayıp, mülga Gümrük Kanununa göre kurulmuş ve mer’i Gümrük Kanunu uyarınca da gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcılarının çıkarılacak bir kanunla kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütlenmesine kadar faaliyetlerine devam etmeleri öngörülen teşekküllerdir.
Bilgilerine arz ederim.
Sezai UÇARMAK Bakan a.
Bakan Yardımcısı